Một cuộc phỏng vấn với Bác Hồ năm 1923

Bản dịch tiếng Anh của Clarence Brown về một đoạn trích từ cuộc phỏng vấn của nhà thơ người Nga Osip Mandelstam với một người cách mạng An Nam trẻ tên Nguyễn Ái Quốc (được biết đến rộng rãi với cái tên Hồ Chí Minh)

“Và những bước đi của Gandhi được phản ánh như thế nào ở Đông Dương? Liệu đã có những ảnh hưởng và tiếng vang đến được đó chưa?” – tôi hỏi Nguyễn Ái Quốc.

“Không”, người bạn đồng hành cùng tôi trả lời. “Người An Nam – những người nông dân – cuộc sống của họ chìm sâu dưới những đêm dài, không có báo chí, không có khái niệm về những gì đang xảy ra trên thế giới. Nó như màn đêm vậy, một màn đêm thực sự.”

Nguyễn Ái Quốc là người An Nam duy nhất ở Moskva và là đại diện cho cho một chủng tộc Malaysian cổ. Anh thực tế là một chàng trai gầy và nhỏ nhắn, mặc chiếc áo khoác len dệt kim. Anh nói tiếng Pháp – tiếng của những kẻ áp bức dân tộc mình – nhưng những từ tiếng Pháp ấy có âm hưởng trầm lắng và mờ nhạt, như thể chính tiếng mẹ đẻ đang bị bóp nghẹt ở nơi anh sinh ra vậy.

Một cuộc phỏng vấn với Bác Hồ năm 1923

Nguyễn Ái Quốc thốt lên từ “khai hóa” với sự ghê tởm: anh đã từng đi khắp chiều dài và chiều rộng của thực tế là hầu hết thế giới thuộc địa, từng ở Bắc và Trung Phi, và anh đã đồng cảm với họ. Trong cuộc trao đổi, anh thường dùng từ “anh em”. Người “anh em” của anh là những người da đen, Hindu, người Syria, người Trung Quốc.

Anh từng viết thư cho một người Pháp thuộc địa da màu, ông René Maran, tác giả của cuốn tiểu thuyết cực kì đặc biệt Batouala, để hỏi ông một câu hỏi trực tiếp: rằng Maran có hay không ủng hộ sự giải phóng những người anh em thuộc địa của anh? René Maran, được tôn vinh bởi người Pháp, đã trả lời một cách lảng tránh và kín đáo.

“Tôi đến từ một gia đình nhà Nho An Nam. Ở đất nước tôi, những gia đình như vậy không phải làm gì cả. Những người trai trẻ thì học Nho giáo. Bạn biết đấy, Nho giáo không phải là một tôn giáo, mà là học đạo đức và cách hành xử sao cho đàng hoàng để xây dựng nên một xã hội hài hòa, thái bình, thịnh vượng. Khi tôi tầm khoảng mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi nghe thấy những từ tiếng Pháp về tự do, bình đẳng, bác ái,….

Với chúng tôi, bạn thấy đấy, mọi người da trắng đều là người Pháp, và tôi muốn học được điều gì đó từ nền văn minh Pháp, để khám phá những gì ẩn giấu sau những từ đó. Nhưng người Pháp chỉ muốn đào tạo nên những con vẹt ở các trường học cho người bản địa. Họ không cho chúng tôi tiếp cận với sách, báo, cấm những tác phẩm của những nhà văn hiện đại, thậm chí là cả Rousseau và Montesquieu.

Tôi còn có thể làm gì được? Vì vậy, tôi quyết định rời đi. Một người An Nam rõ ràng là một người nô lệ. Chúng tôi không chỉ bị cấm đi du lịch mà thậm chí còn bị cấm đi đến mọi nơi ở trong chính nước mình. Các tuyến đường sắt thì được xây dựng cho mục đích “chiến lược” – người Pháp không nghĩ rằng chúng tôi đủ trình độ để sử dụng nó.

Tôi đã xoay xở để đến được bến cảng… và rời đi. Lúc đó tôi mười chín tuổi. Cuộc bầu cử đang diễn ra ở Pháp. Giai cấp tư sản thì ném bùn vào nhau”. Khuôn mặt của Nguyễn Ái Quốc dường như thay đổi, bình thường trông xanh xao mệt mỏi, bỗng vụt sáng lên. Anh nheo đôi mắt to và nhìn chằm chằm vào một điểm như thể xuyên thấu được mọi thứ.

“Khi người Pháp đến, có nhiều những gia đình quyền quý lâu đời bỏ đi. Những tên khốn, những kẻ cơ hội đã lợi dụng điều này để lấy được những ngôi nhà, những khu đất bỏ hoang. Giờ họ đã trở nên giàu có – trở thành những người tư sản mới – và có thể nuôi dạy con cái theo con đường của người Pháp. Nếu có bất kì một cậu bé nào ở đất nước tôi đi đến trường học của những người truyền đạo Công giáo, nghĩa là cậu ta chỉ là hạng rác rưởi, cặn bã. Họ trả tiền cho điều đó.

Vì thế, họ đi, lũ ngớ ngẩn, cũng giống như việc tham gia vào cảnh sát hay dân quân vậy. Các nhà truyền giáo (Công giáo) sở hữu một phần năm đất nước của chúng tôi. Không có ai, ngoài những người “bảo hộ” là có thể sánh vai với họ.

“Một người thực dân Pháp nghĩa là gì? Chà, đó quả là một người thiển cận và chẳng có tài cán gì. Mối quan tâm đầu tiên của anh ta là sắp xếp cho người thân của mình. Tiếp đến là lấy đi và ăn cắp càng nhiều, càng nhanh càng tốt, và mục đích của toàn bộ những chính sách anh ta đặt ra, đó là một ngôi nhà nhỏ, ‘một ngôi nhà nhỏ của riêng mình’ ở Pháp.”

“Những người thực dân Pháp đang đầu độc nhân dân chúng tôi. Họ biến việc sử dụng rượu trở thành bắt buộc. Chúng tôi thường chỉ lấy một lượng gạo nhỏ có chất lượng thật tốt để làm rượu ngon – để thiết đãi bạn bè đến chơi hoặc dùng cho những dịp lế Tết đặc biệt của gia đình với tổ tiên.

Người Pháp lấy loại gạo xấu, rẻ tiền để làm ra những thùng rượu được chưng cất từ đó. Không ai muốn mua loại rượu đó từ họ cả, và nó nhanh chóng trở nên dư thừa. Vì vậy, những người cai trị thuộc địa được chỉ đạo để thực hiện một sự phân phối bắt buộc để tiêu thụ loại rượu này trên cơ sở bình quân đầu người, từ đó có thể bắt mọi người phải mua rượu dù không ai muốn.”

Tôi đã có một bức tranh sống động về cách sống của những con người hiền lành này, tình yêu của họ đối với sự khéo léo, điều độ, tiết chế, cùng với lòng hận thù có thừa của họ, được tạo nên để uống rượu mạnh. Toàn bộ sự hiện diện của Nguyễn Ái Quốc vốn đã thấm nhuần bởi sự tao nhã bẩm sinh và tinh tế. Nền văn minh châu Âu hoạt động bằng lưỡi lê và rượu, được giấu dưới vỏ bọc của những nhà truyền đạo Kito. Từ Nguyễn Ái Quốc đã toát lên một nền văn hóa, không phải nền văn hóa châu Âu, mà có lẽ là nền văn hóa của tương lai.

“Hiện tại ở Paris đang có một nhóm những đồng chí đến từ các vùng là thuộc địa của Pháp – năm hay sáu người đến từ Nam Việt Nam, Sudan, Madagascar và Haiti, những người đã xuất bản một tờ tạp chí nhỏ tên là “Người cùng khổ”, để lên án và chống lại những chính sách của thực dân Pháp. Nó là một tạp chí rất nhỏ. Tất cả mọi người đều bỏ tiền túi ra phục vụ việc xuất bản – thay vì nhận được một chút thù lao nào đó.”

Một cây tre với lời kêu gọi được khắc trên đó được bí mật truyền đi từ làng này sang làng khác – và những mật ước được hình thành. Đó là một cái giá đắt cho người An Nam. Đã có những vụ hành quyết. Hàng trăm cảnh máu chảy đầu rơi diễn ra trên mảnh đất này.

“Người An Nam không có giáo sĩ và không có tôn giáo theo nghĩa của châu Âu. Thờ cũng tổ tiên là một hiện tượng xã hội thuần túy. Không có linh mục. Người lớn tuổi nhất trong gia đình hoặc già làng sẽ thực hiện những nghi thức tưởng niệm. Chúng tôi không biết đến quyền lực của linh mục.”

“Đúng vậy, thật thú vị khi chính quyền Pháp dạy cho nông dân chúng tôi những từ ‘Bolshevik’ và ‘Lenin’. Họ bắt đầu săn lùng những người Cộng sản trong giai cấp nông dân An Nam vào thời điểm còn chưa hề có dấu vết của Cộng sản. Và đó lại là cách mà chính họ đã nhân rộng sự truyền bá về Cộng sản.”

Người An Nam là những người đơn giản. Với xuất thân từ gia đình gia giáo và giọng nói nhẹ nhưng mềm mại của Nguyễn Ái Quốc, có thể nghe thấy được sự tiến tới của ngày mai, của một đại dương khoảng lặng với tình anh em vô bờ bến.

Có một bản thảo ở trên bàn. Một bản báo cáo bình tĩnh, giống như trong kinh doanh. Phong cách điện báo như của phóng viên. Đó là một kịch bản truyện giả tưởng vượt thời gian về việc anh say mê với đề tài của mình với chủ đề của một Đại hội Quốc tế diễn ra vào năm 1947. Anh thấy và nghe những chương trình nghị sự, rồi trình bày, ghi lại từng phút.

Khi chúng tôi nói lời tạm biệt, Nguyễn Ái Quốc dường như nhớ ra điều gì đó. “Ồ đúng rồi, chúng tôi còn có một cuộc ‘nổi dậy’ khác. Nó được lãnh đạo bở một hoàng tử An Nam nhỏ là Duy Tân, chống lại sự sử dụng những người nông dân An Nam tại chiến trường Pháp. Duy Tân đã thoát chết, nhưng ông phải sống lưu vong. Có lẽ cũng nên nói vài điều về ông ấy nữa.”

Nguồn dịch:
https://www-commentarymagazine-com/articles/an-interview-with-ho-chi-minh-1923/

Ảnh: Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh trong nhóm các đại biểu dự Đại hội V Quốc tế Cộng sản.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *